Welkom op de website van Resokit! 

Ben jij (sociale) professional in Brussel? 

Kom je in je organisatie geregeld mensen tegen die zich eenzaam voelen of sociaal geïsoleerd zijn? 

Of vraag je je af hoe je deze mensen (beter) kan bereiken? 

Wil je meer weten over hoe je netwerken kan versterken?

Of hoe je aan de slag kan met de formele en informele netwerken van de buurt? 

Dan zit je hier goed.

resokit-ody-reso-logo

Resokit is een netwerkversterkende methodiek voor (Brusselse) (sociale) professionals die willen bouwen aan (buurtgerichte) netwerken, om zo het netwerk van hun doelpubliek te versterken, en hen dichter bij actief burgerschap en sociale inclusie te brengen.

Deze website bevat zowel theoretische achtergrondinformatie als snel inzetbare tools die je helpen om als organisatie te connecteren met mensen, organisaties en plaatsen in de buurt.

De quotes die je op de website terug vindt, grijpen terug naar ons onderzoeksrapport.

We hopen alvast dat je vindt wat je zoekt en vele vruchtbare netwerken tegemoet gaat!

Resokit

De problematiek van sociale uitsluiting, eenzaamheid en sociaal isolement krijgt de laatste jaren meer en meer aandacht. Niet alleen het beleid wil hier actief op inzetten, ook formele en informele spelers in het werkveld worden zich steeds meer bewust van hun eigen aandeel en rol in dit verhaal.

Er blijkt, zowel voor de praktijk, het beleid, als de academische wereld, nood te zijn aan kennis en een gemeenschappelijke taal die handen en voeten geeft aan een moeilijk te vatten fenomeen. Een bewustzijn, een open dialoog, preventie en gerichte acties vormen de basis van een Brussel waarin elke burger mee stad kan maken.

Daarnaast ontbreekt het ook aan handvaten en praktijkgerichte instrumenten die organisaties in staat stellen om actief aan de slag te gaan met sociale inclusie via netwerkversterking (al dan niet in de buurt, in een grootstedelijke context).

De Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) zet in haar regeerakkoord en meerjarenplan actief in op het ondersteunen van het middenveld om dit waar te maken. Ze vroeg Odisee Hogeschool om enerzijds aan kennisopbouw te doen rond eenzaamheid, sociaal isolement en de betekenis hierin van de stadsbuurt. Anderzijds om ondersteunend materiaal te ontwikkelen waarmee (sociale) professionals aan de slag kunnen.

De buurt is daarbij één van de hefbomen voor sociale inclusie. In Resokit focussen we op die buurtgerichte aanpak, maar bieden we ook handvaten die de buurt overstijgen.
Een sterkte-zwakte-analyse van verschillende werkmodellen voor netwerkversterking bij mensen in armoede, is terug te vinden in het onderzoek dat we eerder deden voor de Vlaamse Overheid. Onderzoeksrapport: “Persoonlijke netwerkversterking bij mensen in armoede. Een overzicht van werkmodellen en een sterkte-zwakteanalyse door ervarings- en praktijkdeskundigen.”

De kit van Resokit, refereert naar een emmer gevuld met theorie, praktijken, voorbeelden en tools. Met onze (kolen)kit willen we het buurtvuur aanwakkeren. Maar het is ook een knipoog naar de Brusselse ket, die als doorwinterde en gewortelde bewoner van Brussel, de buurt kent als geen ander en ons toegang geeft tot netwerken die we zelf misschien niet kennen. De Brusselse ketten zijn brugfiguren die we nodig hebben om een buurtgericht netwerk uit te bouwen.

Reso- verwijst naar het belang van netwerken, réseaux in het Frans, en naar de metafoor van de rizoom: letterlijk een horizontaal vertakte wortelstructuur zoals die voorkomt bij o.a. riet, brandnetels en de gemberplant. Een rizoom valt niet te herleiden tot één hoofdwortel of tot één plant maar bestaat uit een wirwar aan ondergrondse vertakkingen met steeds nieuwe verbindingen, zonder begin of einde. Ook menselijke netwerken laten zich niet sturen, komen en gaan en zijn nooit helemaal te vatten.

Met netwerken denken we aan verbindingen en samenwerkingsverbanden met formele en informele spelers – in de buurt, maar ook daarbuiten. Vaak reiken netwerken over buurten, gemeenten, steden, zelfs landen heen. Netwerken zijn een “glokaal” gegeven. Neemt niet weg dat het lokale, nabije karakter van een buurt heel wat potentieel in zich heeft.

De O van Reso verwijst ook naar O van Odisee, de Co-Hogeschool, waar co-creatie en gedeeld partnerschap deel uitmaken van het DNA. En laat dat ook hetgene zijn wat we zoeken in netwerken van formele en informele spelers (in buurten).

Deze website kwam tot stand doorheen het Resokit-project uitgevoerd binnen de opleidingen Sociaal Werk en Orthopedagogie van de Odisee Hogeschool, met steun van de Vlaamse Gemeenschapscommissie in Brussel.

De inhoud van deze website bouwt verder op de expertise van beide opleidingen, de bevindingen van een literatuurstudie en de vele gewaardeerde bijdragen vanuit o.a. Eva bxl, LD3, Buurtwerking Harmonie, Zonnelied vzw, Begeleid Wonen Brussel, Vrienden van het Huizeke, Vicinia, Het Agentschap Integratie & Inburgering │bon, het Huis der Gezinnen, MediKurgem, D’Broej, Buurthuis Chambéry, Lhiving vzw, TAO Armoede, de stuurgroep van het project en het Kenniscentrum Wonen Welzijn Zorg, naast diegene die we wellicht nog vergeten.

Samen ondervonden we dat buurtgericht werken een permanent proces is. Ook deze website is eerder een tussenstop dan een eindhalte. We hopen dat het voer biedt voor gesprek, nieuwsgierigheid opwekt en aanzet tot actie. Zo kunnen we in de toekomst nog verder duiken in de netwerken van de buurt en zal de website nog groeien en bloeien.  

Werk(t)en mee aan dit project:

  • Projectteam
    • Els Vos
    • Frank Meys
    • Harm Deleu
    • Inge Verhaegen
    • Jan Claeys
    • Mohamed Taamouti
  • Stuurgroep 
    • VGC: Janna Moonens, Saskia Glorieux, Linde Smeets
    • Kenniscentrum Wonen Welzijn en Zorg: Olivia Van Mechelen
    • VVSG: Cara Vissers
    • Odisee: Inge Verhaegen en Jan Claeys

Deze website is in eerste instantie bedoeld voor sociale professionals in Brussel. Maar kan ook inspirerend werken voor professionals die met jeugd, cultuur, vrijetijd, arbeid of onderwijs bezig zijn. En dit binnen of buiten Brussel.

Wie deel uitmaakt van een sociaal netwerk staat sterker in het leven. De netwerken waarin we ons begeven bepalen in belangrijke mate ons emotioneel welbevinden, onze gezondheid en de praktische steun waar we beroep op kunnen doen. Netwerken hebben ook een invloed op het vinden van huisvesting, kwaliteitsvol onderwijs, zinvolle vrije tijd, …

Deze netwerken omvatten de relaties die mensen hebben, van intens (zoals een ouder-kind relatie), tot licht (zoals de relatie tussen mensen die deel uitmaken van eenzelfde vereniging). Familie en vrienden kunnen deel uitmaken van een sociaal netwerk, maar ook collega’s, kennissen, buren, hulpverleners of mensen die we enkel kennen van zien, zoals een winkelier, een vader aan de schoolpoort of een wijkagente.

De buurt is een mogelijke bron van sociale netwerken. Niet vanuit een nostalgisch verlangen naar de warme buurt. Wel vanuit de vaststelling dat ook in tijden van globalisatie, digitalisering en verstedelijking de beleving van de eigen omgeving en fysieke nabijheid een invloed hebben op de levensloop. Dit geldt in het bijzonder voor mensen met een bepaalde  kwetsbaarheid: mensen die geen vast werk hebben en in armoede leven, mensen die minder mobiel zijn door ziekte, ouderdom of een beperking, nieuwkomers die hun leven uitbouwen, mensen met een psychische kwetsbaarheid, …

Voor welzijnsorganisaties bieden de netwerken van de buurt potentieel om te werken aan een rijker sociaal kapitaal van burgers in maatschappelijke kwetsbaarheid. Veel Brusselse welzijnsorganisaties werken al met de buurt en betrekken de buurt bij het uitvoeren van hun missie. Hun ervaringen droegen bij aan de totstandkoming van Resokit.

Wie deel uitmaakt van een sociaal netwerk staat sterker in het leven. De netwerken waarin we ons begeven bepalen in belangrijke mate ons emotioneel welbevinden, onze gezondheid en de praktische steun waar we beroep op kunnen doen. Netwerken hebben ook een invloed op het vinden van huisvesting, kwaliteitsvol onderwijs, zinvolle vrije tijd, …

Deze netwerken omvatten de relaties die mensen hebben, van intens (zoals een ouder-kind relatie), tot licht (zoals de relatie tussen mensen die deel uitmaken van eenzelfde vereniging). Familie en vrienden kunnen deel uitmaken van een sociaal netwerk, maar ook collega’s, kennissen, buren, hulpverleners of mensen die we enkel kennen van zien, zoals een winkelier, een vader aan de schoolpoort of een wijkagente.

De buurt is een mogelijke bron van sociale netwerken. Niet vanuit een nostalgisch verlangen naar de warme buurt. Wel vanuit de vaststelling dat ook in tijden van globalisatie, digitalisering en verstedelijking de beleving van de eigen omgeving en fysieke nabijheid een invloed hebben op de levensloop. Dit geldt in het bijzonder voor mensen met een bepaalde  kwetsbaarheid: mensen die geen vast werk hebben en in armoede leven, mensen die minder mobiel zijn door ziekte, ouderdom of een beperking, nieuwkomers die hun leven uitbouwen, mensen met een psychische kwetsbaarheid, …

Voor welzijnsorganisaties bieden de netwerken van de buurt potentieel om te werken aan een rijker sociaal kapitaal van burgers in maatschappelijke kwetsbaarheid. Veel Brusselse welzijnsorganisaties werken al met de buurt en betrekken de buurt bij het uitvoeren van hun missie. Hun ervaringen droegen bij aan de totstandkoming van Resokit.

Tijdens ons traject sneuvelden een aantal vaak voorkomende denkbeelden over vereenzaming en over gemeenschapsvorming in de stadsbuurt. Deze inzichten bieden ondersteuning aan beleidsmakers, burgers en intermediairs (professionals en vrijwilligers) om met vereenzaming om te gaan.

De preventieve kracht van netwerken

De mens is een sociaal wezen dat nood heeft aan sociale netwerken. In een context van vermaatschappelijking en vergrijzing winnen sociale netwerken nog aan belang.

Netwerken hebben in de eerste plaats een preventieve functie. Mensen met een netwerk hebben een buffer rond zich die hen beschermt tegen sociaal isolement. Ook bij eenzaamheidsgevoelens als gevolg van het wegvallen van één of meerdere belangrijke relaties (bv. een overlijden, scheiding, verhuis) brengt een netwerk vaak soelaas.

Eenzaamheid gaat over een gemis aan verbondenheid. Dit is een subjectief gegeven. Het plaatsen van mensen in een netwerk brengt niet noodzakelijk een gevoel van verbondenheid met zich mee. Bijvoorbeeld: iemand die zich eenzaam voelt uitnodigen rond een koffietafel vol met mensen kan de eenzaamheidsgevoelens zelfs versterken in plaats van doen afnemen.

Eenzaamheid heeft niet altijd een antwoord nodig

Vereenzaming is een woord waarachter een brede waaier aan fenomenen schuil gaat die mensen van alle leeftijden aangaan. Van onschuldige, inspirerende en/of tijdelijke gevoelens tot pijnlijk en structureel sociaal isolement die uitsluit van de samenleving. Eenzaamheid moet niet altijd per se worden aangepakt en waar dat wel nodig is, vormt maatwerk een must. We koppelen vereenzaming vooral aan maatschappelijke kwetsbaarheid en de toegang tot sociale grondrechten. Waar de toegang tot onderwijs, kwalitatieve huisvesting, sociale zekerheid, etc. onder druk staat, dringt een antwoord zich op.

Netwerkversterking is niet voor iedereen haalbare kaart

Krachtige netwerken vormen een buffer tegen vereenzaming. Het is echter niet voor iedereen die met eenzaamheid wordt geconfronteerd haalbaar om bestaande netwerken te versterken en/of nieuwe contacten aan te gaan. Voor mensen in langdurig sociaal isolement blijkt dit vaak geen reële optie. Een aanpak zal zich dan meer richten op andere levensdomeinen (bv. gezondheid, huisvesting, …) en veronderstelt een structurele aanpak van levenskwaliteit.

De kracht van lichte bindingen

Vanuit deze vaststelling en in het bijzonder in een stedelijke context geloven we in de kracht van lichte bindingen. In een stadsbuurt is het vaak niet opportuun om (enkel) naar traditionele gemeenschappen en warme buurten te streven. Dicht bij en naast elkaar wonen, zorgt voor het bewaren van enige afstand, er zijn veel verhuisbewegingen en sommige stadsbewoners kiezen bewust voor de anonimiteit. Bewoners uit dezelfde buurt (of dat nu een appartementsgebouw, een straat of een stadsdeel is) kennen elkaar eerder van gezicht dan persoonlijk.

We spreken ook wel over co-existentie, waarin lichte bindingen tussen (vertrouwde) vreemdelingen en beleefde vermijding de meest haalbare kaart zijn in een grootstedelijke context, waar mensen dicht op elkaar leven.

Lichte banden zijn soms meer haalbaar voor mensen in isolement. Ze kunnen de behoefte aan diepgaand contact echter niet vervangen. Eventueel kunnen ze sterke banden initiëren, of ze kunnen op zich al een heilzaam karakter hebben.

Van oud tot jong

Eenzaamheidsgevoelens blijken niet noodzakelijk meer voor te komen bij ouderen in vergelijking met de rest van de bevolking. Wel integendeel, er zijn steeds meer aanwijzingen dat jongeren en jongvolwassenen meer met eenzaamheid worden geconfronteerd dan andere leeftijdsgroepen. Dit heeft o.a. te maken met transities eigen aan deze levensfase (bv. op kot gaan, een gezin starten, etc.) en met sociale verwachtingen (bv. ‘als jongere heb je veel vrienden en maak je plezier’, wat ook wordt uitgedragen via sociale media). Ouderen hebben dankzij hun levenservaring vaak meer realistische verwachtingen van relaties. 

Nood aan maatwerk

De gevolgen en aanpak van vereenzaming bij ouderen en jongeren vragen doorgaans om een andere insteek. Zo is het voor ouderen vaak minder evident om weggevallen relaties te compenseren en/of nieuwe relaties aan te gaan dan voor vele jongeren.  Ouderen dreigen daardoor geleidelijk aan in sociaal isolement terecht te komen. Een generalistische aanpak heeft beperkingen, vaak is maatwerk nodig aangezien vereenzaming zich niet bij alle leeftijden en mogelijke doelgroepen op dezelfde manier manifesteert, denk daarbij aan alleenstaande ouders, mantelzorgers, nieuwkomers, thuislozen, etc. Voor een eventuele aanpak spelen ook nog talrijke andere factoren mee, zoals de inrichting van publieke ruimte, (digitale) geletterdheid, de mate van mobiliteit, financiële mogelijkheden, etc.

Openlijk over eenzaamheid leren spreken

Onze beperkte kennis en woordenschat over thema’s in verband met eenzaamheid kunnen problemen soms bestendigen. Eenzaamheid is ook een universeel gevoel waar vele mensen doorheen hun leven mee te maken krijgen. Het gemis aan verbondenheid is doorgaans pijnlijk, maar zet ook aan tot nadenken en/of actie. Sommige onderzoekers vergelijken eenzaamheid met een hongergevoel. Beide leiden in de juiste omstandigheden tot een gedragsverandering en een nieuw evenwicht.

Dat is één van de argumenten om de taboes op eenzaamheid aan te pakken en om openlijk over eenzaamheidsgevoelens te leren spreken. Een open houding kan ook helpen om ‘normale’ gevoelens te onderscheiden van structureel sociaal isolement dat een ernstige bedreiging vormt voor de levenskwaliteit en grondrechten van de mensen.

De omgeving beïnvloedt eenzaamheid

Europese vergelijkingen tonen dat in bepaalde landen/regio’s meer mensen zich eenzaam voelen dan in andere. De omgeving speelt dus een rol. Dit heeft zowel te maken met culturele aspecten (bv. hoge verwachtingen t.o.v. steun van familie of attitudes tegenover alleen zijn) als met infrastructuur en materiële mogelijkheden (bv. openbaar vervoer en de betaalbaarheid van hulp- en dienstverlening).

Europees gezien bevindt België zich eerder in de middenmoot. In het Brussels gewest zijn mensen over het algemeen iets minder tevreden over hun sociale contacten dan in de rest van België. Eenzaamheid kent een belangrijk maatschappelijk component en is dus niet louter een individueel probleem.

Doorheen ons Resokit-project kwamen we tot een aantal aanbevelingen voor een brede aanpak van vereenzaming en sociale kwetsbaarheid in de Brusselse grootstedelijke context en meer in het bijzonder via welzijnsorganisaties in Brusselse buurten. Ze kunnen inspirerend zijn voor het beleidsplan van een organisatie of beleidsdomein.

Het overzicht is een aanzet tot een integrale aanpak, onze Resokit richt zich vooral op aanpakstrategie één en twee.

De aanpak van sociaal isolement  in de praktijk

  1. Inzetten op een gedifferentieerde aanpak en maatwerk op basis van de profielen en prioriteiten van burgers

a) Het belang van het bevragen van burgers over hun beleving. Dit betekent ook het inzetten op de vraag achter de vraag. Deze kan te maken hebben met vereenzaming (bv. omvang sociaal netwerk, behoeftes/tevredenheid sociale contacten, beleving van eenzaamheid, etc.) maar misschien zijn er andere prioriteiten (bv. huisvesting, verlichten mantelzorg, psychiatrische problematiek, etc.).

b) Afhankelijk van de vraag kan het effectief zijn om bestaande netwerken te versterken, alvorens in te zetten op het creëren van nieuwe netwerken. De (beleefde) kwaliteit van sociale contacten kan belangrijker zijn dan de kwantiteit van sociale contacten.

c) Niet alle burgers die een proces van vereenzaming doormaken, zijn gebaat bij een netwerkversterkende initiatieven. Het zijn met name burgers die door situationele en/of acute omstandigheden (zoals werkloosheid of verlies van familieleden) tijdelijk een groter vereenzamingsrisico lopen die mogelijks meer vatbaar zijn voor netwerkversterkende initiatieven op groepsniveau.Voor kwetsbare burgers die geruime tijd blootgesteld zijn aan risicofactoren van vereenzaming en aan sociale kwetsbaarheid, dreigen netwerkversterkende initiatieven op groepsniveau een grote drempel te hebben of geven ze aanleiding tot bestendiging van vereenzaming door negatieve interpretaties van zichzelf of negatieve verwachtingen van sociale situaties.

d) Netwerkversterkende initiatieven op groepsniveau veronderstellen een gerichtheid bij burgers om betrokken te worden in sociale netwerken en een gerichtheid op sociale participatie. Werken aan die gerichtheid via sociale rolwaardering en een stapsgewijze, geleidelijke aanpak van netwerkversterking kan een hefboom zijn om vereenzaming tegen te gaan.

e) Oog hebben voor de Brusselse eigenheid van buurten. Er zijn verschillende soorten connecties die in buurten bestaan en per buurt verschillen (bv. core practice, soft structures, etc.).

f) Oog hebben voor specifieke bevolkingsgroepen die in de buurten wonen. Daarbij dient aandacht te gaan naar kenmerken van burgers die specifiek samenhangen met het risico op vereenzaming (of de gevolgen ervan):

          • Alleenstaande zijn (in het bijzonder gescheiden of weduwe(naar))
          • Een migratie-ervaring met een verhoogde kans op het gemis aan familiale banden en eventueel ervaringen van discriminatie.
          • Gezondheidsklachten of beperkingen
          • De afwezigheid van sociale steun en zorg bij ouderen die nog thuis verblijven
          • Transities in levensfases bij jongeren, de doelen die ze stellen en hun beleving van maatschappelijke druk daarbij (stress/veerkracht)
          • Mensen in armoede lopen een groter risico op vereenzaming

2. Inzetten op de werking van en de samenwerking tussen (welzijns)organisaties

a) Waarderen van basisopdracht in zorg/ondersteuning die welzijnsorganisaties opnemen voor het welzijn van kwetsbare burgers. Organisaties nemen vanuit bestaande zorg/welzijnsondersteuning een preventieve functie op in vereenzamingsprocessen.

b) Faciliteren van samenwerkingsverbanden tussen organisaties van beide communautaire gemeenschappen.

c) Verbinden van werkzaamheden van burgerinitiatieven, zelforganisaties en professionele organisaties op vlak van netwerkvorming.

d) Ondersteunen van welzijnsorganisaties door professionalisering – deskundigheidsbevordering

          • Inzichten aanreiken aan organisaties over de complexe thematiek van vereenzaming en de verschillende soorten van vereenzaming.
          • Handvaten aanreiken voor het lezen en analyseren van de buurt. Oog hebben voor de bevolkingsgroepen, organisaties, soft structures, behoeftes van de buurt, risicofactoren voor vereenzaming, etc.
          • Aanreiken van strategieën voor netwerkversterking tussen (welzijns)organisaties (informatiedeling, verduurzamen van samenwerking).

3. Werken aan beeldvorming en bespreekbaarheid bij burgers

a) Om in te spelen op het verwachtingspatroon inzake sociale contacten, op negatieve coping strategieën en op taboes die bestaan over vereenzaming.

b) Om in te zetten op veerkracht en zingeving zodat mensen gevoelens van eenzaamheid een plaats kunnen geven, en om vereenzamingsprocessen te vermijden.

4. Zorgvuldige inschatting maken voor het aanwenden van een mix van digitale en offline strategieën om de netwerken van kwetsbare burgers te versterken.

5. Nood aan een maatschappelijke benadering van vereenzaming: het verbinden van vereenzamingsproblematiek met maatschappelijke processen van discriminatie, achterstelling en uitsluiting. Risico’s op vereenzaming niet reduceren tot persoonskenmerken en levensgebeurtenissen van burgers. Daarbij ook oog hebben voor structurele, langdurige en persistente (risico)factoren die vereenzaming veroorzaken of bestendigen.

Beleidsaanbevelingen

1. Verdeskundiging van het sociaal werkveld i.v.m. thematiek van vereenzaming (risicofactoren, types, processen)

Om meer gericht te kunnen ingrijpen, is een verdere verdeskundiging rond thema’s in verband met vereenzaming nodig. Deze verdeskundiging kan een aantal evidenties doorbreken en de aandacht verscherpen voor specifieke doelgroepen waar professionals mee in aanraking komen. De literatuurstudie van Resokit biedt daartoe een goede insteek. Via lezingen en dialoogtafels komt het thema tot leven en kan een mindset over sociaal isolement en vereenzaming groeien.

2. Werken aan veerkracht bij burgers

Eenzaamheid verminderen betekent ook werken aan beeldvorming over eenzaamheid en bewust omgaan met sociale contacten. In een klimaat waarin mensen hun emoties aanvoelen en benoemen en er ruimte is om stil te vallen, zal ook (de impact van) eenzaamheid verminderen. Daarvoor is van jongs af aan aandacht nodig voor geestelijke gezondheid en sociale interactie. Inzetten op verbindend luisteren, het leren spreken over eenzaamheidsgevoelens en zo taboes die rond het thema hangen, opheffen, zijn stappen in de goede richting.

3. Inzetten op methodisch werken in welzijnswerk op volgende thema’s:

a) Buurt lezen, stedelijkheid, soft structures

Veel kracht gaat uit van welzijnsorganisaties die structureel inzetten op netwerkversterking. In een stedelijke context vraagt dit om specifieke inzichten die vaak nog kunnen worden aangescherpt. In Brusselse buurten met o.a. een hoge densiteit, een grote in- en uitstroom en sociale mix, ligt netwerkversterking niet voor de hand. Het is een uitdaging om in te spelen op contacten met minder evidente partners zoals passanten, informele netwerken en zachte structuren.

b) Sociaal gewaardeerde rollen van burgers

Het denken en handelen vanuit sociaal gewaardeerde rollen blijkt een manier om burgers en meer bepaald het doelpubliek van welzijnsorganisaties te versterken. Deze rollen kunnen geïnitieerd worden door en binnen de organisatie (van het uitschenken van koffie tot het mee begeleiden van activiteiten), maar kunnen ook uitdeinen naar ruimere netwerken (bv. boodschappen doen voor de buurvrouw of een onthaal verzorgen). Belangrijk is dat de sociale rol aansluit bij de interesses en capaciteiten van mensen. Het opnemen van een sociaal gewaardeerde rol werkt vaak versterkend.

c) Outreachend werken

Door vindplaatsgericht te werken vergroot de kans om ook mensen in (dreigend) sociaal isolement te blijven bereiken.

d) Toegang tot levenskwaliteit vergroten en armoede bestrijden.

Het is cruciaal om sociaal isolement en vereenzaming blijvend te verbinden aan armoede, beperking en gezondheid. Armoede en een slechte gezondheidstoestand zijn de belangrijkste determinanten voor sociaal isolement.

Het blijft nodig om in te zetten op basisrechten en betrokkenheid van individuen en groepen in een maatschappelijk kwetsbare situatie (bv. armoedetoets, drempels vrijetijdsinitiatieven, onderwijskansen, huisvesting, migratie ervaring, etc.).

4. Tijd als constructieve factor erkennen voor het sociaal werkveld

Veel problemen die samenhangen met vereenzaming worden opgevangen binnen de reguliere werking van (welzijns)organisaties. De veerkracht van burgers wordt er vergroot, gebruikers nemen sociaal gewaardeerde rollen op, mensen breiden hun netwerk uit, etc. Maar vaak gaat het om langdurige processen die niet jaarlijks te kwantificeren vallen. Verbinding vraagt om tijd en presentie. De basiswerking van (welzijns)organisaties waarderen en ondersteunen gaat mee vereenzaming tegen. Impactmeting van zulke langdurige processen blijft een uitdaging.

5. Netwerkversterking tussen organisaties bevorderen

(Welzijns)organisaties die deel uitmaken van netwerken op organisatieniveau zijn beter in staat om de netwerken van hun doelpubliek te versterken. Daarvoor is er ruimte nodig om te investeren in netwerken, ook over verschillende sectoren en subsidiërende overheden heen, en ook met minder evidente partners uit bijvoorbeeld het informele sociaal werk.

Brugfiguren, sleutelfiguren en/of ervaringswerkers, hetzij professionals, hetzij burgers, kunnen organisaties daarbij ondersteunen.

Resokit is het resultaat van een samenwerking tussen Odisee Hogeschool en de Vlaamse Gemeenschapscommissie in Brussel. Doel is om Brusselse organisaties, in een eerste plaats welzijnsorganisaties, handvaten te geven om binnen de eigen buurt het potentieel van de formele en informele netwerken volop te verkennen en te benutten. Zo worden buurtgerichte netwerken uitgebouwd, die versterkend zijn voor de werking van de organisatie en het sociaal kapitaal van het doelpubliek. Hoewel de klemtoon ligt op de specifieke Brusselse grootstedelijke context, is Resokit breed inzetbaar.

Onder de rubriek methodiek en tools staan enerzijds achtergrondinformatie en anderzijds concrete tools om mee aan de slag te gaan.

resokit-ballon-resokit
tekstballon-resokit2

METHODIEK

Resokit heeft als doel om (Brusselse) organisaties, in de eerste plaats welzijnsorganisaties, handvaten te geven om vanuit de eigen buurt het potentieel van de formele en informele netwerken volop te verkennen en te benutten. Zo worden buurtgerichte netwerken uitgebouwd, die versterkend zijn voor de werking van de organisatie en het sociaal kapitaal van het doelpubliek. Hoewel de klemtoon ligt op de specifieke Brusselse grootstedelijke context, is Resokit breed inzetbaar.

Resokit is opgebouwd uit drie bouwstenen: de buurt, de burger en de organisatie. Drie dynamieken die constant op mekaar inspelen en van waaruit netwerkversterking vertrekt. Ze kennen geen chronologische volgorde, maar staan afwisselend op de voorgrond in een circulair proces. Belangrijk is om je werk als bruggenbouwer permanent te benaderen vanuit deze drie perspectieven.

De mindset vormt de fond van waaruit je werkt. Hoewel ze niet zichtbaar is, is ze alles bepalend voor het welslagen van netwerkversterkende initiatieven. Niet alleen je eigen mindset, maar ook de mindset van je organisatie, de buurtactoren, je doelpubliek en de ruimere samenleving spelen constant op elkaar in. Je daartussen manoeuvreren als bruggenbouwer is een kunst van vallen en opstaan. Een eerste stap in die evenwichtsoefening is alvast de (de)constructie van je eigen mindset.  

In wat volgt, vind je per bouwsteen enerzijds achtergrondinformatie onder de knop “goed om weten” en anderzijds concrete tools om mee aan de slag te gaan. Deze staan telkens onderaan de pagina opgelijst. Je kan ze makkelijk downloaden en naar eigen hand zetten.

Voedingsbodem voor sociale inclusie, in de geest van de stad.

Passant, gebruiker en eigenaar van de buurt met al haar (on)mogelijkheden.  

Broedplaats van gemeenschappen en drager van formele en informele netwerken. 

Entiteit in de buurt die een hefboom vormt voor netwerkversterking en sociale inclusie.

MINDSET

Binnen Resokit zien we de mindset als de voedingsbodem voor sociale inclusie. Een groeigerichte mindset bestaat in de eerste plaats uit kennis en begrip van sociaal isolement, van structurele uitsluitingsmechanismen, en van de stad of buurt waarin je werkzaam bent. Een sociaal inclusieve mindset vertrekt vanuit het kruispunt- of intersectioneel denken, is zich bewust van macht en privileges, kan omdenken en is oplossingsgericht.

De mindset vormt de fond van waaruit je werkt. Hoewel ze niet zichtbaar is, is ze alles bepalend voor het welslagen van netwerkversterkende initiatieven. Niet alleen je eigen mindset, maar ook de mindset van je organisatie, de buurtactoren, je doelpubliek en de ruimere samenleving spelen constant op elkaar in. Je daartussen manoeuvreren als bruggenbouwer is een kunst van vallen en opstaan.

Binnen de organisatie kan je aan een mindset bouwen door individueel en in team actief en bewust aan de slag te gaan. Dat wil zeggen dat je je mindset gaat deconstueren, op zoek gaat naar blinde vlekken en vanuit ontmoeting en dialoog je mindset opnieuw gaat opbouwen. Dit is geen eenmalig, maar een continuproces waartoe je je engageert als je bruggen wilt bouwen.  Vanuit je eigen mindset ga je op zoek naar verbinding met die van andere actoren.

Onder “goed om weten” vind je meer achtergrondinformatie terug over een sociaal inclusieve mindset en het kneden ervan. De tools geven je handvaten om met je team rond mindset aan de slag te gaan. Ook de inclusietracker die je terug vindt onder de bouwsteen ‘organisatie’ is daartoe een goed reflectie-instrument.

tekstballon-mindset
illustratie-mindset

BURGER

Mensen ervaren een hogere levenskwaliteit wanneer ze ingebed zijn in een rijk sociaal netwerk. Sociaal isolement en eenzaamheid hebben een impact op de participatie, zelfregie, mentale en fysieke gezondheid en ontplooiing van mensen. Netwerken versterken is daarom een kerntaak in het streven naar sociale inclusie.

De burger is één van de actoren waar je actief mee aan de slag gaat als bruggenbouwer. Naast burgers in een kwetsbare situatie die je als organisatie ondersteunt, gaat het ook over de vrijwilligers, eenmalige bezoekers, buurtbewoners, en andere gasten in je organisatie. In je streven naar sociale inclusie heb je oog voor ieder van hen.

Je gaat op zoek naar mogelijkheden binnen de bestaande netwerken of gaat op zoek naar nieuwe connecties tussen burgers, organisaties en plaatsen. De buurt is daarbij een goede voedingsbodem, maar je actieradius kan uiteraard ook breder zijn. Online media kunnen bredere (soms transnationale) netwerken mee ondersteunen.

De tools inclusieweb en buurtkaart van de burger brengt netwerken van individuele burgers in kaart en mogelijkheden aan het licht, de tool buurtkaart organisatie doet dat op niveau van je organisatie. Vandaaruit zet je in op sociaal gewaardeerde rollen om netwerken uit te bouwen en te verstevigen. Hierbij vertrek je steeds vanuit de krachten van de mensen. De tools sociaal gewaardeerde rollen en talentenkaart kunnen je daarbij helpen.

Onder “goed om weten” vind je meer achtergrondinformatie terug over netwerkversterking van en via burgers. De tools geven je handvaten om hier actief mee aan de slag te gaan.

resokit-ballon-burger
resokit-illustratie-burger

BUURT

Buurtgericht werken focust op de netwerken van de buurt en niet enkel op netwerken in de buurt. Deze netwerken houden zich immers niet noodzakelijk aan de grenzen van buurt, stad, land of continent. 

Om de netwerken van je buurt te kunnen inzetten, is het belangrijk dat je de buurt kan lezen. Dit kan zowel kwantitatief als kwalitatief. Dat betekent dat je je buurt blijft ontdekken en er deel van gaat uitmaken. Ga op zoek naar mogelijke schatten in de buurt (plaatsen, sleutelfiguren, initiatieven, (zelf)organisaties, informele netwerken), die je vangnet voor mensen in een kwetsbare situatie kunnen vergroten.

Als organisatie wil je niet op een eiland fungeren, maar je werking afstemmen op de eigenheid van de buurt en haar bewoners. Een regelmatige buurtanalyse volgt de tendensen in de buurt op. Als organisatie is het interessant om netwerken te inventariseren, waardoor je ze ook beter kan inzetten. Daarbij is het perspectief van de organisatie en haar team, maar evenzeer het perspectief van de bewoners van de buurt belangrijk. De buurtkaart van de organisatie en de buurtkaart van de burger kunnen daarbij helpen.

Onder “goed om weten” vind je meer achtergrondinformatie terug over buurtgericht werken. De tools geven je handvaten om hiermee actief aan de slag te gaan.

resokit-ballon-buurt

Organisatie

Als organisatie fungeer je niet vanop een eiland, maar met beide voeten in de lokale gemeenschap. Naast de buurtbewoners en andere actoren, kan je een actieve bijdrage leveren aan de buurt. Buurtgericht werken is een vorm van netwerkversterking die zowel de netwerken van de organisatie, de buurt, als van je doelpubliek ten goede komt.

Allianties aangaan met de buurt vraagt tijd en mentaliteit. Zowel in de praktijk, de cultuur als het beleid van je organisatie is dit merkbaar. De buurt leer je pas echt kennen als je er ook deel van gaat uitmaken. Een regelmatige buurtanalyse volgt de tendensen van de buurt op, vertelt je hoe je jezelf als organisatie positioneert in de buurt en hoe anderen naar je kijken of wat ze van je verwachten.

Om vanuit een organisatie aan netwerken te bouwen die de sociale inclusie bevorderen, is het nodig om op verschillende fronten acties te ondernemen: de politiek-sociale omgeving, de organisatie, de medewerkers en je doelpubliek.

Er zijn wel aandachtspunten maar er bestaat geen stappenplan om buurtgericht te werken. Soms gaat het vlot en op andere momenten komt er niets van terecht. Er is ploetertijd nodig: tijd om te verkennen, te proberen, te praten, te mislukken en opnieuw te beginnen.

Onder “goed om weten” vind je meer achtergrondinformatie terug over de organisatie als hefboom voor sociale includie. De tools geven je handvaten om hiermee actief aan aan de slag te gaan.

resokit-tekstballon-organisatie

Tools

Mindset

De tool opiniestuk laat toe om individueel en als team stil te staan bij je opinie over sociale inclusie, en je taak als organisatie en professional om netwerken te versterken en bruggen te bouwen. Open de tool

De tool inclusietafels is een interactieve debatmethodiek om via uitdagende casussen standpunten in te nemen en je in te leven in, of te anticiperen op argumenten, van actoren die er een andere mening en mindset op nahouden.

Open de tool

Via een denkbeeldige wandeling in het park en een nabespreking in groep, worden mensen zich bewust van hun referentiekader en de manier waarop ze naar de werkelijkheid kijken

Open de tool

Via korte gesprekjes van twee minuten, ga je met een nieuwe of reeds gekende groep mensen, aan de hand van een reeks vragen, in gesprek over je eigen achtergrond en netwerk.

Open de tool

Deze tool geeft handvaten om in een (ont)moeting met anderen op zoek te gaan naar een verruiming van je mens- en wereldbeeld.

Open de tool

Door thematische vragen over eenzaamheid en sociaal isolement uit een glazen bokaal te trekken en te beantwoorden, ga je als groep op een informele manier in gesprek over eenzaamheid. Zo bouw je een gemeenschappelijk begrippenkader op en maak je het taboe eenzaamheid bespreekbaar.

Open de tool

Burger

Deze interactieve tool heeft als doel om samen met iemand van je doelpubliek zijn/haar sociaal netwerk in kaart te brengen op een erg intuïtieve en visuele manier. Vanuit Inclusieweb ga je samen op zoek naar mogelijkheden en uitdagingen. De tool zorgt ervoor dat het gesprek over iemands netwerk, gevoelens van eenzaamheid en sociaal isolement op gang kan getrokken worden.

Open de tool

Met de focus op sociaal gewaardeerde rollen, breng je iemands interesses, krachten en talenten in kaart. Vandaaruit kan je gaan nadenken hoe deze ingezet kunnen worden in de eigen leefomgeving. De tool helpt je stapsgewijs om een breedbeeld van iemands mogelijkheden te krijgen.

Open de tool

Deze tool helpt je om stapsgewijs toe te werken naar het opnemen van sociaal gewaardeerde rollen. Deze dienen als hefboom voor een hogere zelfwaardering en een rijker sociaal netwerk. Doel is mee te bouwen  aan een zorgzame buurt waar wederkerigheid tot stand wordt gebracht, en mensen in hun kracht en in een meer gevende positie staan.

Open de tool

De buurt bekijken door de ogen van een burger, geeft heel wat extra informatie over de buurt waar je als organisatie operationeel bent. Vooral de informele en niet-formele netwerken komen via deze weg meer aan de oppervlakte. Deze tool geeft handvaten om met je doelpubliek of andere mensen uit de buurt een buurtkaart te maken.

Open de tool

Buurt

De buurt is zoveel meer dan een hoop stenen. Een buurtanalyse zorgt ervoor dat je meer zicht en vat krijgt op de buurt en je aanbod veel meer kan laten samenvallen met de identiteit en noden van de buurt. Deze tool helpt je om op een methodische manier met een omgevingsanalyse aan de slag te gaan.

Open de tool

Via deze tool breng je het netwerk van je organisatie in de buurt in kaart. Eerst wordt een inventaris gemaakt van reeds actieve samenwerkingsverbanden en linken, in een tweede fase worden nog ongekende formele en informele spelers, over sectoren heen, in kaart gebracht.

Open de tool

Deze overzichtslijst van verschillende plaatsen en spelers in een buurt, geeft je handvaten om op een fijnmazige manier naar de buurt te kijken en een buurtkaart op te stellen voor je organisatie.

Open de tool

Deze tool is een bundeling van (vooral Brusselse) databanken en websites die bestaan om demografische gegevens, evoluties en weetjes over je buurt op te sporen.

Open de tool

Het is niet omdat je als organisatie in een buurt gevestigd bent, dat je de buurt ook kent en er actief in bent. Toch is die connectie met de buurt belangrijk om de netwerken van je doelpubliek verder uit te bouwen. Deze tool geeft handvaten om de buurt te leren kennen door in de buurt actief op zoek te gaan naar informatie.

Open de tool

Deze lexicon van stadswoorden geeft je een kader om naar je lokale omgeving te kijken in al haar facetten en oog te hebben voor de meer verborgen mogelijkheden van de stad.

Open de tool

Organisatie

Inclusietracker is enerzijds een digitale zelfscan en anderzijds een interactief spel voor teams, om erachter te komen in welk mate je organisatie actief bezig is met het vergroten van de sociale inclusie van je doelpubliek, en de netwerken van de organisatie, de buurt en de burgers die er wonen. Deze tool helpt je om deze focus structureel in de werking te verankeren en het proces ernaartoe te monitoren.

Open de tool

De buurt is zoveel meer dan een hoop stenen. Een buurtanalyse zorgt ervoor dat je meer zicht en vat krijgt op de buurt en je aanbod veel meer kan laten samenvallen met de identiteit en noden van de buurt. Deze tool helpt je om op een methodische manier met een omgevingsanalyse aan de slag te gaan. 

Open de tool

Via deze tool breng je het netwerk van je organisatie in de buurt in kaart. Eerst wordt een inventaris gemaakt van reeds actieve samenwerkingsverbanden en linken, in een tweede fase worden nog ongekende formele en informele spelers, over sectoren heen, in kaart gebracht.

Open de tool

Deze lijst met sleutelbegrippen en reflectievragen is een toetssteen om het beleid en de werking van je organisatie te screenen op eenzaamheidssensitief werken. Je gaat na of initiatieven nog aangescherpt kunnen worden i.v.f. de preventie of aanpak van eenzaamheid.

Open de tool

Online fora rond uitwisseling van goederen,
diensten, gezelschap en goede raad:

Brussel helpt
Jaarlijkse solidariteitsactie Brussel
Connecting Brussels
Connecting Brussels brengt mensen en organisaties samen, om van Brussel een warme en solidaire stad te maken.
Durf te vragen
De Brusselse facebookgroep waar je (niet-)materiële vragen kan stellen aan andere Brusselaars.
Hoplr
Het sociale netwerk voor je buurt in Vlaanderen en Nederland.
Helpper
Je leven is eenvoudig met een helpper in je buurt.
Nederland voor elkaar
Een online deelplatform om Nederlanders te activeren, te ondersteunen en impact te realiseren.
Solidare-it
Dare, connect, share.

Actueel

livestream Resokit.

Studiedag Eenzaamheid en Sociaal Isolement

Op 21 oktober 2021 organiseerde de VGC in samenwerking met Odisee Hogeschool een studiedag over eenzaamheid en sociaal isolement. Naast een inhoudelijke uiteenzetting, knoopten we een gesprek aan met Brusselse professionals en beleidsmakers over beleidsdomeinen heen. Benieuwd?

MEER LEZEN

De eenzame eeuw – Noreena Hertz

We leven in een tijdperk waar eenzaamheid troef is, terwijl we beter verbonden zijn dan ooit. Sociale isolatie blijkt een steeds groter probleem onder jongeren en ouderen, voor zowel mannen als vrouwen. In haar boek “De eenzame eeuw” duikt Noreena Hertz, aan de hand van verhalen, eigen ervaringen, wetenschappelijke inzichten in de diepte van dit fenomeen, waarbij ze verschillende perspectieven belicht (economisch, sociaal, historisch, …).

MEER LEZEN

Projectoproep zorgzame buurten

Vlaanderen lanceert in het kader van Zorgen voor Morgen een projectoproep zorgzame buurten. Tot 8 november 2021 kunnen lokale besturen, welzijns- of zorgorganisaties, of zorgraden van eerstelijnszones projecten indienen die gericht zijn op samenwerkingsverbanden die werk maken van zorgzame buurten.

MEER LEZEN

Dossier eenzaamheid Movisie

Je af en toe eenzaam voelen, hoort bij het leven. Vaak gaat dat gevoel vanzelf over. Anders is het als eenzaamheid aanhoudt. Dan kan het leiden tot serieuze gezondheidsproblemen zoals depressie, alcoholverslaving, slaapstoornissen en hart- en vaatziekten. Gemeenten, sociale professionals en inwoners spelen een cruciale rol bij het voorkomen en verminderen van eenzaamheid. Maar wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid? En hoe kun je op een systematische en duurzame manier aan de slag gaan? In het dossier eenzaamheid van Movisie lees je er meer over.

MEER LEZEN

Eenzaamheid bij jongeren

Eenzaamheid is niet enkel een verhaal van ouderen. De voornaamste risicogroep die langzaamaan meer aandacht krijgt is de groep van jongeren. Zij voelen zich op belangrijke kruispunten in het leven vaak alleen. Wil je graag meer weten over eenzaamheid bij jongeren en de aanpak ervan?

MEER LEZEN

The Swedisch Theory of love

De keuze van de Zweedse overheid om alles in te zetten op onafhankelijkheid en autonomie van de Zweedse bevolking, leidde tot een ware eenzaamheidsepidemie. Documentairemaker

MEER LEZEN

Contact

Blijf geconnecteerd

Blijf geconnecteerd! Word je graag op de hoogte gehouden van vormingen, nieuwsitems, artikels of onderzoek van Resokit, laat dan hier je gegevens achter en|of connecteer met onze Facebook of Instagram.

Zo bouwen wij ons Resokit-netwerk ook verder uit.

Op zoek naar ondersteuning?

Ben jij een bruggenbouwer (in spe)? Wil je buurtgerichte netwerken uitbouwen en het sociaal kapitaal van je doelpubliek vergroten? Ben je zelf nog op zoek naar extra info of wil je aan de slag met je team? Klop zeker bij ons aan, we bekijken met plezier wat we voor jou kunnen doen.

logo-resokit-blokje

resokit@odisee.be
Studiegebied Sociaal-Agogisch Werk
Odisee Hogeschool

Warmoesberg 26
1000 Brussel
BE 0408.429.584